Details
Naam
Villa 'Omnia Vanitas', Wildervank
Aantal afbeeldingen: 29
IntroductieEén van de weinige woningen in Wildervank met invloeden van de Amsterdamse School. Zie vooral ook de interieurfoto's!
AdresNijverheidskade 76
Postcode(s)9648 JJ
PlaatsWildervank
LandNederland
Vervaardiger Jan Kruijer (Architect)
P. van der Meulen (Architect)
P. van der Meulen (Architect)
Datum1937
Huidige staatDeels of volledig gerestaureerd
OpdrachtgeverR.J. Wortmann
Huidige eigenaarParticuliere eigenaar
Oorspronkelijke functieVilla of geschakelde villawoning
Huidige functieGemengde bestemming: woningen en kantoor- of werkruimtes
Type objectRijksmonument, Gebouw
Monumentnummer515430
AchtergrondEr staat maar één Amsterdamse School-monument op de Rijkslijst van de voormalige gemeente Wildervank en dat is de villa van R.J. Wortmann.
De opdrachtgever was in 1918 op deze plek een handel in bouwmaterialen, een schelpkalkbranderij en een cementdakpannenfabriek begonnen. De villa staat daarom ook wel bekend als de 'villa van Wortmann'. Het opschrift op de gevel luidt 'Omnia Vanitas' (alles is ijdelheid), maar dit is pas van vrij recente datum.
In het kader van de nagedachtenis aan Joodse bewoners zijn door de Stichting Herdenkingsstenen Veendam-Wildervank herdenkingsstenen aangebracht bij de toerit naar het pand voor Abraham van Delft, Frouke van Delft-van Emden en Joël van Delft. Abraham van Delft was kantoorklerk bij Wortmann. Zij werden in 1943 in Sobibor vermoord.
Het pand is aangewezen als rijksmonument omdat het geldt als voorbeeld van een directeurswoning met ingebouwd kantoor en dienstwoning uit 1937 in de provincie Groningen in een verstrakte Amsterdamse School-stijl; vanwege de opvallende monumentale vormgeving en sobere detaillering; vanwege de redelijk hoge mate van gaafheid van zowel exterieur als delen van het interieur; vanwege de bijzondere interieuronderdelen; vanwege de monumentale ligging aan het water en tenslotte als opvallend voorbeeld van het oeuvre van architect J. Kruijer.
De opdrachtgever was in 1918 op deze plek een handel in bouwmaterialen, een schelpkalkbranderij en een cementdakpannenfabriek begonnen. De villa staat daarom ook wel bekend als de 'villa van Wortmann'. Het opschrift op de gevel luidt 'Omnia Vanitas' (alles is ijdelheid), maar dit is pas van vrij recente datum.
In het kader van de nagedachtenis aan Joodse bewoners zijn door de Stichting Herdenkingsstenen Veendam-Wildervank herdenkingsstenen aangebracht bij de toerit naar het pand voor Abraham van Delft, Frouke van Delft-van Emden en Joël van Delft. Abraham van Delft was kantoorklerk bij Wortmann. Zij werden in 1943 in Sobibor vermoord.
Het pand is aangewezen als rijksmonument omdat het geldt als voorbeeld van een directeurswoning met ingebouwd kantoor en dienstwoning uit 1937 in de provincie Groningen in een verstrakte Amsterdamse School-stijl; vanwege de opvallende monumentale vormgeving en sobere detaillering; vanwege de redelijk hoge mate van gaafheid van zowel exterieur als delen van het interieur; vanwege de bijzondere interieuronderdelen; vanwege de monumentale ligging aan het water en tenslotte als opvallend voorbeeld van het oeuvre van architect J. Kruijer.
BeschrijvingDe directeurswoning staat volgens de 19e-eeuwse traditie als trotse villa direct voor de fabriek. De ligging is monumentaal, op een zeer ruim perceel aan het Oosterdiep. In de tuin aan de voorzijde staan twee beuken. Kenmerkend voor het werk van Kruijer zijn de bijna verticale pannendaken. Deze zijn onder meer ook te zien bij zijn ontwerp voor de S.W. Schortinghuisstraat 5 in Winschoten en H. Hindersstraat 79 te Oude Pekela.
Het trasraam is opgetrokken uit gesinterde baksteen, de rest van de muren uit gele baksteen. Het dak is gedeeltelijk plat en gedeeltelijk samengesteld. Opvallend zijn de hoge gemetselde schoorsteen en de steile dakschilden.
De entree van de woning bevindt zich rechts in een uitgebouwde portiek. Naast de entree van de woning bevindt zich de entree ten behoeve van het huishoudelijk personeel en leveranciers.
Het trasraam is opgetrokken uit gesinterde baksteen, de rest van de muren uit gele baksteen. Het dak is gedeeltelijk plat en gedeeltelijk samengesteld. Opvallend zijn de hoge gemetselde schoorsteen en de steile dakschilden.
De entree van de woning bevindt zich rechts in een uitgebouwde portiek. Naast de entree van de woning bevindt zich de entree ten behoeve van het huishoudelijk personeel en leveranciers.
InterieurIn het interieur zijn onder meer van belang: de boardplafonds met geometrische motieven, de gladde houten deuren met omlijsting. In de directeurswoning in de hal de oranje geverfde lambrizering van asbest, de geel/zwarte tegelvloer, het houten bankje rechts van de trap, de gladde houten tochtdeur waarin glas in lood met zijlicht waarin glas-in-lood, de houten bordestrap met aan de linkerzijde de lambrizering van asbest die trapsgewijs oploopt en aan de rechterzijde de dichte houten leuning die trapsgewijs oploopt, in de woonkamer de houten suitedeur waarin glas in lood, in de keuken de houten kastenwand en de granito vloer, in de gang voor de leveranciers de grijs/wit/zwarte tegelvloer, op de eerste verdieping de houten bordestrap. In het kantoorgedeelte in de hal de houten tochtdeur waarin glas in lood met zijlicht waarin glas in lood, de bruin/geel/zwarte tegelvloer, de lambrisering van asbest met geschilderd marmermotief, in de gang de grijze tegelvloer, in het kantoor de parketvloer, de paneellambrisering, de gemetselde schouw en de houten kastenwand.
De centrale verwarming van het huis draaide op turf. Geijzendorffer noemt specifiek ook nog de "reusachtige cirkelronde plaatradiatoren aan de binnenkant van de erkers. Hoe hebben ze die ooit kunnen vervoeren?"
Foto's van het interieur zijn opgenomen bij deze bijdrage en eveneens in de hieronder genoemde publicaties.
De centrale verwarming van het huis draaide op turf. Geijzendorffer noemt specifiek ook nog de "reusachtige cirkelronde plaatradiatoren aan de binnenkant van de erkers. Hoe hebben ze die ooit kunnen vervoeren?"
Foto's van het interieur zijn opgenomen bij deze bijdrage en eveneens in de hieronder genoemde publicaties.
Recente ontwikkelingenIn zijn artikel 'De Amsterdamse School in Wildervank' schrijft Karel Geijzendorffer: "Tot in de tachtiger jaren werd het pand door het bedrijf gebruikt. Ik heb nog in het directiekantoor gezeten om te onderhandelen over de verplaatsing van de bedrijfsactiviteiten naar het industrieterrein, waar het nog steeds floreert. Na de bedrijfsverplaatsing zijn de eigendommen hier in een geheel verkocht aan Peter Gardien, de in 2013 veel te jong overleden aannemer/ontwikkelaar die in Veendam al een aantal bijzondere projecten uit het veen had getrokken en even voortvarend met het gekochte pand aan de slag ging. Gelukkig zet zijn vrouw met veel betrokkenheid zijn werk voort."
Na het overlijden van Peter in 2013 heeft Roos Gardien er nog jaren gewoond, maar zij besloot in 2025 het huis te verkopen.
Na het overlijden van Peter in 2013 heeft Roos Gardien er nog jaren gewoond, maar zij besloot in 2025 het huis te verkopen.
Bronnen
Karel Geijzendorffer. 'De Amsterdamse School in Wildervank'. In: Veenkoloniale almanak nr 26. (Veendam, Veenkoloniaal Museum, 2014).
Marianne Kruijswijk, Jikke van der Spek en Evert Venhuizen, Beleefd aanbevelend. Leven en werk van architect Jan Kruijer (1889-1965) (In Boekvorm Uitgevers BV, 2012).
Marianne Kruijswijk, Wieke Horneman, Van glas in lood en bakstenen; kijken naar Amsterdamse School in Oost-Groningen (Bedum, 2009).
Norma van der Horst, Pronkjuwelen van baksteen. Amsterdamse School in Groningen (Boekwerk & Partners, 2017).
Hendrik Andries Hachmer - Amsterdamse School & Zo. Gebouwen, interieurs en bewoners. Veendam, Veenkoloniaal Museum, 2025
Ingezonden door Gert-Jan Lobbes
Professionele of persoonlijke bandEr stonden nog geen panden uit Wildervank op Wendingen en deze villa leek mij daarom de meest geschikte kandidaat om als eerste te worden getoond. Met dank aan Karel Geijzendorffer voor het beschikbaar stellen van de interieurfoto's.
Gerelateerde objecten