Details
Naam
Sint-Theresia Lyceum (v.m.), Tilburg
.jpg&width=650&height=650&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
.jpg&width=150&height=150&imageformat=jpg)
Aantal afbeeldingen: 17
Introductie"Iets aparts" schreef de Nieuwe Tilburgsche Courant in 1931 over het gebouw, dat sinds 2017 leeg staat en op herbestemming wacht.
AdresOude Dijk 9
Postcode(s)5038 VM
PlaatsTilburg
LandNederland
Vervaardiger Jos. Donders (Architect)
Datum1931
Huidige staatGerealiseerd
OpdrachtgeverCongregatie van de Zusters van Liefde
Huidige eigenaarParticuliere eigenaar
Oorspronkelijke functieMiddelbare School
Huidige functieBuiten gebruik
Type objectRijksmonument, Gebouw
Monumentnummer521093
AchtergrondIn 1926 werd in Tilburg een gymnasium voor meisjes opgericht met Sint-Theresia van Lisieux als patrones. Oorspronkelijk kreeg de school onderdak in het moederhuis van de congregatie van de Zusters van Liefde aan de Oude Dijk, maar in oktober 1931 kwam een nieuw gebouw gereed, ontworpen door de Tilburgse architect Jos. Donders.
Donders was decennia lang actief in zijn woonplaats Tilburg en heeft een grote stempel op de stad gedrukt. Tien van zijn gebouwen zijn beschermd als rijksmonument, 31 als gemeentelijk monument en nog eens negen als gemeentelijk beschermd stadsgezicht. Een van de rijksmonumenten is dit schoolgebouw.
Donders was decennia lang actief in zijn woonplaats Tilburg en heeft een grote stempel op de stad gedrukt. Tien van zijn gebouwen zijn beschermd als rijksmonument, 31 als gemeentelijk monument en nog eens negen als gemeentelijk beschermd stadsgezicht. Een van de rijksmonumenten is dit schoolgebouw.
BeschrijvingHet drielaags gebouw op L-vormige plattegrond wordt aan de straatzijde opvallend gedomineerd door de halfronde erker van het trappenhuis, die over de gehele gevel doorloopt. Een gemetseld kruis tussen het siermetselwerk vormt de bekroning van de erker en verwijst naar de religieuze grondslag van het gebouw.
Een stalen roedeverdeling verdeelt de glaspartij van de erker in 12 verticale en 11 horizontale delen. Oorspronkelijk zat er in de glazen erker een langs alle verdiepingen doorlopende voorstelling in glas-in-lood van Theresia van Lisieux, de naamgeefster van de school en van St. Jozef met symbolen van wetenschap en Kunst. Dit raam was ontworpen door Jan Joszoon Donders. In openbare bronnen is geen afbeelding gevonden van dit raam.
De erker samen met de eenvoudige dubbele toegangsdeuren wordt aan beide zijden over de volle lengte van het gebouw geflankeerd door sterk uitkragende gewelfde delen van reliëfmetselwerk. Het overige gedeelte van de gevel boven de begane grond is uitgevoerd in golvend metselwerk dat aansluit bij de hoog in de gevel geplaatste vensters. Zowel deze vensters als die op de begane grond hadden oorspronkelijk alle glas-in-loodramen. Links naast de ingang bevindt zich een gedenksteen uit januari 1931, die door de tijd helaas grotendeels onleesbaar is geworden.
De zijgevels zijn sober en zakelijk uitgevoerd met de ramen van de klaslokalen en gangen.
De Nieuwe Tilburgsche Courant gaf op 3 oktober 1931 de volgende beschrijving van gebouw en interieur:
"Het is gelegen recht tegenover de Van Doorenstraat zoodat men reeds vanaf de Zwijsénstraat op den wel bizonder opvallenden voorgevel kijkt. Vooral trekt deze de aandacht door de langs alle verdiepingen aan één stuk doorloopende glas-in-lood raam, welke geflankeerd wordt door wat we „kolommen" zouden willen noemen omdat we geen betere benaming kunnen vinden voor deze, ons nog onbekende bouwwijze. De heele voorgevel krijgt hierdoor een forsch uiterlijk waar men in den beginne wel wat onwennig tegenaan kijkt doch, dat het bij nadere beschouwing toch heel goed doet. En iets aparts is het in ieder geval!
Bij het binnentreden zal ieder moeten getuigen, dat het er overal even keurig uitziet al is dan ook nergens luxe aanwezig. Doch ook zonder onnoodige versieringen maakt een moderne school op anderen, die zich in hun tijd met heel wat mindere onderwijsinstellingen tevreden hebben moeten stellen, al spoedig den indruk van rijkheid en deftigheid zonder dat deze er ook inderdaad aanwezig zijn. Het spreekt vanzelf dat de frischheid je aan alle kanten tegemoet stroomt; voor zoover deze niet van de inrichting zelve uitstraalt zorgen de nonnetjes — die zoo gaarne poetsen en boenen — daar wel voor. De verschillende gangen zijn halverwege bezet met glazuurtegels van een tot nu toe weinig gebruikelijk groot formaat.
In de benedenverdieping komen op de corridors vier klaslokalen uit terwijl daar verder aanwezig zijn een concierge-kamer met spreekkamer, een kamer voor de rectrice, een keuken, toilets en een zeer groote gymnastiekzaal met podium, welke zaal tevens als aula dienst doet. De draagconstructuur voor de verschillende gymnastiek-aparaten werd geheel in beton uitgevoerd. Een aan deze zaal grenzend vertrekje is voor kleedkamer ingericht. In een groote met een rolluik afgesloten kast heeft ieder leerling een aparte afdeeling tot opberging van de gymnastiek-uitrusting.
De breede trap, welke naar de boven-verdiepingen voert, werd uitgevoerd in terrazzo terwijl eenvoudige glas-in-lood raampjes aan de trappenhal een wat fleuriger aanzien geven. Op de eerste etage treft men 5 klaslokalen aan en daarnaast een schoolbibliotheek, een kamer voor de leeken-docenten, twee kabinetten voor natuurkunde alsmede een zaal voor natuurkundige-historie en aardrijkskunde. Deze kan op gemakkelijke wijze geheel donker gemaakt worden terwijl een muurvlak speciaal voor projectie van film of lantaarnplaatjes geprepareerd is. Verder willen we op deze verdieping nog even stilstaan bij het teekenlokaal, dat is uitgerust met practische teeken lessenaartjes terwijl het licht zoowel van Zuid- als West-zijde binnenvalt, wat van zeer groote beteekenis is voor 'n lokaliteit als deze.
Een modelkamer staat onmiddellijk met de teekenkamer in verbinding, het is ook op deze etage dat de groote glas-in-lood versiering van den voorgevel die uitsluitend werd aangebracht voor verlichting van de hoofdcorridors, zeer goed tot haar recht komt. De ruit stelt voor de H. Theresia en de H. Jozef met verschuilende symbolische voorstellingen waaronder die van Kunst en Wetenschappen. De ontwerper van deze ruit is onze stadgenoot de heer Jan Donders terwijl Toon Berg uit Dordrecht voor de uitvoering zorgde.
De tweede étage is geheel aan physica en scheikunde gewijd. Er bevinden zich hier o.a. een lokaal voor practische scheikunde een werk- en leslokaal voor scheikunde welk laatste ook weer kan worden donker gemaakt, een werk kamer voor natuurkunde en physica alsmede een les-lokaal voor physica. Het spreekt van zelf, dat deze laatste afdeelingen alle zijn uitgerust met een groote collectie instrumenten, welke bij dit onderwijs ten eenenmale niet gemist kunnen worden.
Alle ramen in de gebouwen zijn van staal terwijl de verlichting geschiedt door middel van de bekende kogelronde Giso-lampen, welke niet alleen schoon zijn maar daarnaast ook de verdienstelijke eigenschap bezitten, dat zij geen harde slagschaduwen werpen, doch een zachte verlichting geven. Voorts ls het geheele gebouw uitgerust niet centrale-verwarming, waarbij en nieuw soort radiatoren gebruikt wordt."
Een stalen roedeverdeling verdeelt de glaspartij van de erker in 12 verticale en 11 horizontale delen. Oorspronkelijk zat er in de glazen erker een langs alle verdiepingen doorlopende voorstelling in glas-in-lood van Theresia van Lisieux, de naamgeefster van de school en van St. Jozef met symbolen van wetenschap en Kunst. Dit raam was ontworpen door Jan Joszoon Donders. In openbare bronnen is geen afbeelding gevonden van dit raam.
De erker samen met de eenvoudige dubbele toegangsdeuren wordt aan beide zijden over de volle lengte van het gebouw geflankeerd door sterk uitkragende gewelfde delen van reliëfmetselwerk. Het overige gedeelte van de gevel boven de begane grond is uitgevoerd in golvend metselwerk dat aansluit bij de hoog in de gevel geplaatste vensters. Zowel deze vensters als die op de begane grond hadden oorspronkelijk alle glas-in-loodramen. Links naast de ingang bevindt zich een gedenksteen uit januari 1931, die door de tijd helaas grotendeels onleesbaar is geworden.
De zijgevels zijn sober en zakelijk uitgevoerd met de ramen van de klaslokalen en gangen.
De Nieuwe Tilburgsche Courant gaf op 3 oktober 1931 de volgende beschrijving van gebouw en interieur:
"Het is gelegen recht tegenover de Van Doorenstraat zoodat men reeds vanaf de Zwijsénstraat op den wel bizonder opvallenden voorgevel kijkt. Vooral trekt deze de aandacht door de langs alle verdiepingen aan één stuk doorloopende glas-in-lood raam, welke geflankeerd wordt door wat we „kolommen" zouden willen noemen omdat we geen betere benaming kunnen vinden voor deze, ons nog onbekende bouwwijze. De heele voorgevel krijgt hierdoor een forsch uiterlijk waar men in den beginne wel wat onwennig tegenaan kijkt doch, dat het bij nadere beschouwing toch heel goed doet. En iets aparts is het in ieder geval!
Bij het binnentreden zal ieder moeten getuigen, dat het er overal even keurig uitziet al is dan ook nergens luxe aanwezig. Doch ook zonder onnoodige versieringen maakt een moderne school op anderen, die zich in hun tijd met heel wat mindere onderwijsinstellingen tevreden hebben moeten stellen, al spoedig den indruk van rijkheid en deftigheid zonder dat deze er ook inderdaad aanwezig zijn. Het spreekt vanzelf dat de frischheid je aan alle kanten tegemoet stroomt; voor zoover deze niet van de inrichting zelve uitstraalt zorgen de nonnetjes — die zoo gaarne poetsen en boenen — daar wel voor. De verschillende gangen zijn halverwege bezet met glazuurtegels van een tot nu toe weinig gebruikelijk groot formaat.
In de benedenverdieping komen op de corridors vier klaslokalen uit terwijl daar verder aanwezig zijn een concierge-kamer met spreekkamer, een kamer voor de rectrice, een keuken, toilets en een zeer groote gymnastiekzaal met podium, welke zaal tevens als aula dienst doet. De draagconstructuur voor de verschillende gymnastiek-aparaten werd geheel in beton uitgevoerd. Een aan deze zaal grenzend vertrekje is voor kleedkamer ingericht. In een groote met een rolluik afgesloten kast heeft ieder leerling een aparte afdeeling tot opberging van de gymnastiek-uitrusting.
De breede trap, welke naar de boven-verdiepingen voert, werd uitgevoerd in terrazzo terwijl eenvoudige glas-in-lood raampjes aan de trappenhal een wat fleuriger aanzien geven. Op de eerste etage treft men 5 klaslokalen aan en daarnaast een schoolbibliotheek, een kamer voor de leeken-docenten, twee kabinetten voor natuurkunde alsmede een zaal voor natuurkundige-historie en aardrijkskunde. Deze kan op gemakkelijke wijze geheel donker gemaakt worden terwijl een muurvlak speciaal voor projectie van film of lantaarnplaatjes geprepareerd is. Verder willen we op deze verdieping nog even stilstaan bij het teekenlokaal, dat is uitgerust met practische teeken lessenaartjes terwijl het licht zoowel van Zuid- als West-zijde binnenvalt, wat van zeer groote beteekenis is voor 'n lokaliteit als deze.
Een modelkamer staat onmiddellijk met de teekenkamer in verbinding, het is ook op deze etage dat de groote glas-in-lood versiering van den voorgevel die uitsluitend werd aangebracht voor verlichting van de hoofdcorridors, zeer goed tot haar recht komt. De ruit stelt voor de H. Theresia en de H. Jozef met verschuilende symbolische voorstellingen waaronder die van Kunst en Wetenschappen. De ontwerper van deze ruit is onze stadgenoot de heer Jan Donders terwijl Toon Berg uit Dordrecht voor de uitvoering zorgde.
De tweede étage is geheel aan physica en scheikunde gewijd. Er bevinden zich hier o.a. een lokaal voor practische scheikunde een werk- en leslokaal voor scheikunde welk laatste ook weer kan worden donker gemaakt, een werk kamer voor natuurkunde en physica alsmede een les-lokaal voor physica. Het spreekt van zelf, dat deze laatste afdeelingen alle zijn uitgerust met een groote collectie instrumenten, welke bij dit onderwijs ten eenenmale niet gemist kunnen worden.
Alle ramen in de gebouwen zijn van staal terwijl de verlichting geschiedt door middel van de bekende kogelronde Giso-lampen, welke niet alleen schoon zijn maar daarnaast ook de verdienstelijke eigenschap bezitten, dat zij geen harde slagschaduwen werpen, doch een zachte verlichting geven. Voorts ls het geheele gebouw uitgerust niet centrale-verwarming, waarbij en nieuw soort radiatoren gebruikt wordt."
Recente ontwikkelingenMidden jaren 1960 verhuisde het lyceum verhuisd naar de Prof. Cobbenhagelaan. In het gebouw kwam later een pedagogische academie en weer later de St. Jozefmavo.
Sinds 2017 staat het pand leeg en is Buro013 samen met Van de Weegen Bouwgroep opzoek naar een nieuwe bestemming. Het is de bedoeling dat in het hoofdgebouw 13 huurappartementen worden gerealiseerd. Uitgangspunt is maximaal behoud van het karakteristieke exterieur én interieur, maar er zijn wel plannen voor nieuwe gevelopeningen en balkons op de eerste en twee verdieping ter plaatse van de zuidgevel.
Sinds 2017 staat het pand leeg en is Buro013 samen met Van de Weegen Bouwgroep opzoek naar een nieuwe bestemming. Het is de bedoeling dat in het hoofdgebouw 13 huurappartementen worden gerealiseerd. Uitgangspunt is maximaal behoud van het karakteristieke exterieur én interieur, maar er zijn wel plannen voor nieuwe gevelopeningen en balkons op de eerste en twee verdieping ter plaatse van de zuidgevel.
Bronnen
Wout van Bommel, Het Tilburg e.o. van architect Jos. Donders Toen (1898-1940) en Nu (Uitgeverij Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed te Tilburg, 2010).
drs. J.P.W.A. van Dijk, Architectuur en Stedenbouw in de gemeente Tilburg 1850-1940 (Waanders Uitgevers te Zwolle, 2001).
'Het nieuwe St. Theresia lyceum en de nieuwe huishoudschool van de Zusters van Liefde' In: de Nieuwe Tilburgsche Courant, 3 oktober 1931
Ingezonden door Annemarieke Verheij
Professionele of persoonlijke bandAnnemarieke Verheij 2016: Door zijn golvende gevel en de dominant geplaatste glazen erker is het een opvallend gebouw.
Geactualiseerd en voorzien van historisch materiaal door Gert-Jan Lobbes in 2026.
Geactualiseerd en voorzien van historisch materiaal door Gert-Jan Lobbes in 2026.
Gerelateerde objecten