Details
Naam
Von Guerickestraat 81-111, Amsterdam
Aantal afbeeldingen: 13
IntroductieAlleen oude foto's laten zien hoe het ontwerp van Franswa er uit heeft gezien. In de praktijk bleken de aparte details voor nogal wat problemen te zorgen, geen zeldzaamheid bij de Amsterdamse School.
AdresVon Guerickestraat 81-111
Postcode(s)1097 PZ
PlaatsAmsterdam
LandNederland
Vervaardiger Co Franswa (Architect)
Datum1924 - 1925
Huidige staatDeels gesloopt
OpdrachtgeverN.V. Bouw en Woningmaatschappij Hora Viit
Huidige eigenaarMeerdere particuliere eigenaren
Oorspronkelijke functieEtagewoningen / appartementen
Huidige functieEtagewoningen / appartementen
Type objectGeen beschermde status, Blok
AchtergrondDit blokje van acht dubbele woningen in de Amsterdamse Watergraafsmeer werd in 1924 ontworpen door architect Co Franswa, in opdracht van de N.V. Bouw- en Woningmaatschappij "Hora viit" (De Tyd Vliegt). De vergunning werd aangevraagd op 5 augustus 1924 en verleend in maart 1925. Oplevering vond plaats in mei 1925.
BeschrijvingDe bebouwing in deze wijk is grotendeels tussen 1900 en 1930 tot stand gekomen. Het hier beschreven blok ligt aan de oostkant van de Von Guerickestraat. Vlakbij liggen twee straten waar ook blokken van Franswa te vinden zijn, de Celsiusstraat en de Reaumurstraat. Die zijn nog redelijk bewaard gebleven en worden elders op deze site beschreven.
Oorspronkelijk betrof het acht panden op een rij met per pand vier woningen, twee op de begane grond en twee op de verdieping. De opbouw van de gevelrij bestond uit drie delen: een middendeel van acht panden onder een iets verhoogde dakrand en gemarkeerd door een hoge schoorsteen aan weerszijden, geflankeerd door twee panden links en rechts met een iets lagere dakrand en ook iets lagere schoorstenen. De kozijnen waren verschillend vormgegeven: de twee panden uiterst links en rechts hadden drie rechtop staande kozijnen met ladderramen, van elkaar gescheiden door een muurdam. Daarboven in het centrum een klein langwerpig raampje. De vier middelste panden waren voorzien van bijzonder fraaie, redelijk ingewikkelde kozijnen op de verdieping met een prominent middendeel boven de voordeur, voorzien van een vierkant raampje. De kozijnen van de middelste panden hadden geen langwerpige bovenraampjes. Elementen van de kozijnen zijn ter plaatse niet meer te vinden, wel in de kozijnen die op sommige plaatsen in de blokken in de naburige Jennerstraat en Röntgenstraat nog bestaan. Deze blokken werden ook in 1924 door Franswa ontworpen.
De portieken bestonden uit één voordeur, omgeven met eenvoudige bakstenen en betonnen ornamenten. Boven de portiek bevond zich een langwerpig vakje, mogelijk met daarin een klein raampje of glazen bouwstenen (prisma stenen). Deze vakjes zien we ook terug boven de kozijnen van de beide uiterste woningen, niet boven die van de vier middenwoningen.
Oorspronkelijk betrof het acht panden op een rij met per pand vier woningen, twee op de begane grond en twee op de verdieping. De opbouw van de gevelrij bestond uit drie delen: een middendeel van acht panden onder een iets verhoogde dakrand en gemarkeerd door een hoge schoorsteen aan weerszijden, geflankeerd door twee panden links en rechts met een iets lagere dakrand en ook iets lagere schoorstenen. De kozijnen waren verschillend vormgegeven: de twee panden uiterst links en rechts hadden drie rechtop staande kozijnen met ladderramen, van elkaar gescheiden door een muurdam. Daarboven in het centrum een klein langwerpig raampje. De vier middelste panden waren voorzien van bijzonder fraaie, redelijk ingewikkelde kozijnen op de verdieping met een prominent middendeel boven de voordeur, voorzien van een vierkant raampje. De kozijnen van de middelste panden hadden geen langwerpige bovenraampjes. Elementen van de kozijnen zijn ter plaatse niet meer te vinden, wel in de kozijnen die op sommige plaatsen in de blokken in de naburige Jennerstraat en Röntgenstraat nog bestaan. Deze blokken werden ook in 1924 door Franswa ontworpen.
De portieken bestonden uit één voordeur, omgeven met eenvoudige bakstenen en betonnen ornamenten. Boven de portiek bevond zich een langwerpig vakje, mogelijk met daarin een klein raampje of glazen bouwstenen (prisma stenen). Deze vakjes zien we ook terug boven de kozijnen van de beide uiterste woningen, niet boven die van de vier middenwoningen.
Recente ontwikkelingenHet oorspronkelijke ontwerp is vrijwel verdwenen door vele verschillende wijzigingen. Op de meeste daken zijn houten opbouwen en balkons gemaakt. De woning op 109-111 is zelfs van een stuclaag voorzien en geschilderd. Slechts hier en daar, met name rond de voordeur, herinnert nog een spaarzaam detail aan het oorspronkelijke eenvoudige, maar fraaie, uiterlijk.
Een bewoner van de straat voegde in juni 2026 op ons Forum waardevolle informatie toe: "Uit de historie van de panden van deze straat blijkt dat het qua ontwerp van Franswa weliswaar origineel was, maar dat het qua uitvoering niet allemaal klopte. De kleine leuke raampjes boven en naast de grote gevelramen lekten enorm en dat was ook het geval met de mooie (Leerdam glasfabriek) raampjes boven de portalen. In 1953 waren ze in het linkerdeel van het blok al dichtgemetseld. Het laatste pand (111) had nog de witte bovenraampjes maar al wel een stuclaag op de begane grond, waarschijnlijk vanwege lekkage door de (eensteens) gevel. In 1966 blijkt nummer 111 nog steeds die witte raampjes te hebben maar nu ook een stuclaag op de eerste verdieping (elk huisnummer had twee huurwoningen). Die laatste raampjes zijn waarschijnlijk eind jaren '60 dichtgemetseld. Waar nu opbouwen staan stonden toen trouwens overal antennes.
In de jaren '80 en '90 zijn deze woningen aan huurders verkocht en zijn de meeste onder- en bovenwoningen samengevoegd.
Administratief leverde dat de gebruikelijke problemen op. Zo zit bij ons de officiële gas- en elektra aansluiting nog steeds op 1-hoog. Het energiebedrijf ziet geen reden om dat te corrigeren.
De variabele situatie van het grondwaterbeleid heeft in deze straat (op 3m70 onder NAP), samen met de wat spaarzame opzet van de heipalen in alle panden tot verzakkingen geleid. Gelukkig is het de laatste jaren stabiel gebleven, zodat we ons in overleg met de gemeente gaan richten op gevelrestauratie en -isolatie. De ornamenten in beton blijven, maar de terugkeer van de lekkende witte raampjes zit er echter niet in."
Een bewoner van de straat voegde in juni 2026 op ons Forum waardevolle informatie toe: "Uit de historie van de panden van deze straat blijkt dat het qua ontwerp van Franswa weliswaar origineel was, maar dat het qua uitvoering niet allemaal klopte. De kleine leuke raampjes boven en naast de grote gevelramen lekten enorm en dat was ook het geval met de mooie (Leerdam glasfabriek) raampjes boven de portalen. In 1953 waren ze in het linkerdeel van het blok al dichtgemetseld. Het laatste pand (111) had nog de witte bovenraampjes maar al wel een stuclaag op de begane grond, waarschijnlijk vanwege lekkage door de (eensteens) gevel. In 1966 blijkt nummer 111 nog steeds die witte raampjes te hebben maar nu ook een stuclaag op de eerste verdieping (elk huisnummer had twee huurwoningen). Die laatste raampjes zijn waarschijnlijk eind jaren '60 dichtgemetseld. Waar nu opbouwen staan stonden toen trouwens overal antennes.
In de jaren '80 en '90 zijn deze woningen aan huurders verkocht en zijn de meeste onder- en bovenwoningen samengevoegd.
Administratief leverde dat de gebruikelijke problemen op. Zo zit bij ons de officiële gas- en elektra aansluiting nog steeds op 1-hoog. Het energiebedrijf ziet geen reden om dat te corrigeren.
De variabele situatie van het grondwaterbeleid heeft in deze straat (op 3m70 onder NAP), samen met de wat spaarzame opzet van de heipalen in alle panden tot verzakkingen geleid. Gelukkig is het de laatste jaren stabiel gebleven, zodat we ons in overleg met de gemeente gaan richten op gevelrestauratie en -isolatie. De ornamenten in beton blijven, maar de terugkeer van de lekkende witte raampjes zit er echter niet in."
Bronnen
Stadsarchief Amsterdam: Von Guerickestraat 81 - 111
Bouw- en omgevingsdossiers
Links
Ingezonden door Gert-Jan Lobbes
Professionele of persoonlijke bandIk kwam de foto's tegen in het Franswa-archief en vroeg mij af waar deze fraaie gevels zich bevonden. Helaas bestaan ze niet meer. De huidige gevels zijn zelfs geen schim meer van hoe zij er oorspronkelijk uitzagen.
Gerelateerde objecten